Sağlıklı Beslenme Hakkında Altın Kurallar

Sağlık beslenme, yeterli ve dengeli beslenmedir. Vücudumuzun hücrelerinin düzenli faaliyet gösterebilmesi için, besin kaynakları olan yağlar, karbonhidratlar, proteinler, vitaminler ve minerallerden yeterli miktarlarda almamız gerekmektedir.

Sağlıklı beslenme, hem sağlığın hem de vücut formunun korunması açısından en önemli konulardan bir tanesidir. Bebeklerde anne sütü ya da formülalar ile başlayan süreçten, yetişkinlik ve yaşlılık dönemine kadar tüm yaş gruplarında daha sağlıklı ve dengeli beslenme konusunda gerekliliklerin yerine getirilmesi, hastalıklardan korunmak ve ideal vücut kütlesine sahip olmak açısından büyük önem arzeder. Vücutta günlük işlevlerin problemsiz bir biçimde yerine getirilebilmesi için tüm besin ögelerinin eksiksiz bir biçimde karşılanması gerekir. Bunun sağlanabilmesi için daha sağlıklı ve dengeli beslenme elzemdir. Ek olarak her yaştan birey için obezite, akut ve kronik pek çok hastalık türü için en önemli risk faktörleri içerisinde yer alır. Dolayısıyla daha sağlıklı beslenme ve enerji ihtiyacına uygun kalori alımı ile vücut kütlesinin ideal aralıkta tutulması, hastalıklardan korunmak ve daha sağlıklı bir hayat sürebilmek adına bir hayli önemlidir. Tüm bu sebeplerden dolayı, bebeklikten yaşlılığa kadar insan ömrünün her döneminde daha sağlıklı beslenme konusunda gerekli özen gösterilmeli ve bu konu da bilinçli davranmaya gayret edilmelidir.

İnsan vücudunda günlük fonksiyonların yerine getirilebilmesi için besinlere ihtiyaç duyulur. Tüketilen besinler vücutta fiziksel aktivite ve biyolojik işlevler için gerekli olan enerji kaynağını oluşturur. Yediğimiz besinlerin içerisinde yer alan üç temel besin ögesi vardır. Bunlar karbonhidrat, protein ve yağlardır. Makro besin ögeleri olarak isimlendirilen bu üç temel gruba ilave olarak mikro besin ögeleri olan vitamin ve mineraller de besinlerle beraber vücuda alınan diğer bileşenlerdir. Sindirim, solunum, boşaltım, solunum, dolaşım, sinir, iskelet ve kas sistemlerinin problemsiz bir biçimde çalışması, hormonlar ve vücut salgılarının daha sağlıklı bir biçimde üretilmesi, motor becerilerle bilişsel fonksiyonların daha sağlıklı bir şekilde devam ettirilmesi için vitamin ve minerallere olan ihtiyaçların eksiksiz olarak karşılanması büyük bir öneme sahiptir. Ayrıca sindirim sistemi ilk sırada olmak üzere vücutta pek çok sistemin düzenini korunabilmesi sadece daha sağlıklı ve dengeli bir beslenme planının uygulanması ile mümkündür. Sağlıklı beslenme, ana manası ile tüm makro ve mikro besin ögelerini kişinin ihtiyaç duyduğu miktarlarda içeren, hemde bireyin ihtiyaç duyduğu enerji miktarını eksiksiz olarak karşılayan, ideal kilonun korunması için uygun olan beslenme türüdür. Her bireyin vücut kompozisyonu, yaşı, cinsiyeti ve sağlık durumu birbirinden farklı olduğundan daha sağlıklı beslenme programı olarak tanımlanabilecek tek bir liste söz konusu değildir. Sağlıklı beslenme listesi, genel kuralları belli bulunmasına karşın kişiye özgü olarak diyetisyen tarafından hazırlanmalıdır.

Beslenme açlık duygusunu bastırmak, karın doyurmak veya canının çektiği şeyleri yemek içmek değildir.

Beslenme; sağlığı korumak, geliştirmek ve yaşam niteliğini yükseltmek için vücudun gereksinimi olan besin öğelerini yeterli miktarlarda ve uygun zamanlarda almak için bilinçli yapılması gerekli olan bir davranıştır.

Sağlıklı beslenme neden önemlidir?


            Vücut fonksiyonlarının daha sağlıklı bir biçimde sürdürülebilmesi için protein, karbonhidrat, yağ, vitamin, mineral ve diyet lifleri besinlerle beraber yeterli miktarda vücuda alınmalıdır. Bunun için her besin türünden yeterli miktarda ve aşırıya kaçmadan tüketilmeli, diyette çeşitlilik sağlanmalıdır.

Proteinler: Proteinler yapıcı ve onarıcı besin grubu olarak da isimlendirilir ve insan vücudunun yapısında en fazla yer alan besin ögesidir. Ruhsal ve bilişsel işlevlerin desteklenmesi, motor becerilerin gerçekleştirilmesi ve bunun için gereken enerjinin üretilmesi, bağışıklık sistemine ilişkin ögelerin ve kanın üretiminin daha sağlıklı olarak devam ettirilmesi ve daha pek çok işlevin yerine getirilmesi için protein gereksinimi eksiksiz olarak karşılanmalıdır. Bitkisel ve hayvansal besinlerde değişen oranlarda bulunan protein, gençlerde ve özellikle de fiziksel aktivite düzeyi yüksek olan bedenen çalışan kişilerde ve sporcularda daha sağlıklı beslenme için gereken protein miktarı artarken sedanter yaşam tarzına sahip olan bireyler ile karaciğer ve böbrek hastalarında besinlerle beraber alınması gerekli olan protein miktarı azalır.

Karbonhidratlar: Vücudun temel enerji kaynakları olan karbonhidratlar; en fazla tahıllar, kuru baklagiller ve meyvelerde bulunmaktadır. Sağlıklı beslenmek isteyen fertlerin karbonhidrat gereksinimlerini eksiksiz olarak karşılamaya özen gösterirken bunları rafine şeker ve saflaştırılmış tahıllar yerine lif, vitamin ve mineral içeriği yüksek olan kompleks karbonhidratlardan (tam tahıllar, baklagiller vb.) karşılamalıdır. Bu sayede kilogram kontrolü sağlanabilirken hemde enerji ve ruh halindeki dalgalanmaların önüne geçilebilir, kan şekeri kontrol altında tutulabilir.

Yağlar: Bir diğer besin ögesi olan yağlar, kilogram artışıyla en çok ilişkili olan ve ölçülü olarak tüketilmesi gerekli olan besin gruplarındandır. Bununla beraber vücut fonksiyonlarının problemsiz bir biçimde devam ettirilebilmesi ve özellikle de hormonal dengenin korunabilmesi açısından vücudun ihtiyaç duyduğu yağ miktarı daha sağlıklı kaynaklardan eksiksiz olarak karşılanmalıdır. Hayvansal kaynaklı katı yağlar ve margarin gibi işlem görmüş yağlardan mümkün olduğunca kaçınılmalı, bunların yerine zeytin yağı ve omega 3 yağ asitleri içeren balığın tüketimine özen gösterilmelidir. Yağ gereksinimi karşılanırken bunun yalnızca besinlere eklenen yağlardan ibaret olmadığı; et, süt, balık gibi besinlerin yapılarında da önemli miktarda yağın bulunduğu unutulmamalıdır.

Besin öğeleri vücudun gereksinmesi seviyesinde alınamadığında Yetersiz Beslenme oluşur.
İnsanın yaşamı için 50’ ye yakın besin öğesine gereksinimi vardır. İnsanın, daha sağlıklı büyüme ve gelişmesi, daha sağlıklı ve üretken olarak uzun süre yaşaması için bu öğelerin her birinden günlük ne kadar alınması gerekli olduğu belirlenmiştir.
Bu öğelerin herhangi biri alınmadığında, gereğinden az veya çok alındığında, büyüme ve gelişme engellenir, sağlık bozulur. Gereğinden fazla besin tüketilirse, çok alınan bazı öğeler vücutta yağ olarak depolandığından sağlık için zararlı olur. Bu duruma Dengesiz Beslenme denir.

Sağlıksız beslenmeye bağlı olarak görülebilen sorunlar nelerdir?

Sağlıksız, dengesiz veya yetersiz beslenme durumunda ortaya çıkan kötü beslenme tablosu, tıp dilinde malnütrisyon olarak adlandırılır. Malnütrisyon ile birlikte sıklıkla görülen sağlık sorunlarından bazıları şunlardır:

  • Vitamin ve mineral eksiklikleri

  • Zayıflık

  • Tiroid hastalıklar

  • İnfertilite (kısırlık)

  • Büyüme ve gelişim geriliği

  • Sık geçirilen enfeksiyonlar

  • Unutkanlık, konsantrasyon güçlüğü ve bilinç bulanıklığı

  • Yorgunluk ve halsizlik

  • Anemi (kansızlık)

  • Organ fonksiyonlarında bozulmalar

  • Kemik ve eklem hastalıkları

  • Kas kaybı (sarkopeni) ve kas gücünde azalma

 

Yeterli ve Dengeli Beslenen Kişiler

  • Sağlam ve daha sağlıklı bir görünüştedir.

  • Hareketli ve esnek bir bedene,

  • Muntazam bir cilde, canlı ve parlak saçlara ve gözlere,

  • Kuvvetli, gelişimi normal kaslara,

  • Çalışmaya istekli kişiliğe,

  • Boy uzunluğuna uygun vücut ağırlığına,

  • Normal zihinsel gelişme,

  • Sık sık hasta olmayan bir yapıya sahiptir.

 

Yetersiz ve Dengesiz Beslenenler ise;

  • Hareketleri ağır ve isteksiz

  • Sağlıksız genel görünüşte (aşırı zayıf ya da şişman)

  • Pürüzlü, kuru, sağlıksız cilt yapısına,

  • Şişman ya da zayıf vücut yapısına,

  • Sıksık baş ağrısından şikayet eden

  • İştahsız, yorgun, isteksiz bir yapıya sahiptir.

İlgili Yazılar

Ön Muayene Randevusu İçin Form Doldurun